Langkawi, permata pelancongan Malaysia yang dikenali sebagai Langkawi Geopark oleh UNESCO, menghadapi satu cabaran yang jarang dibincangkan secara terbuka — populasi anjing liar yang semakin meningkat di sekitar kawasan pelancongan dan perkampungan. Isu ini bukan sahaja menyentuh soal keselamatan awam dan kebersihan, tetapi turut memberi kesan kepada imej pulau sebagai destinasi pelancongan bertaraf dunia.
Skala Masalah
Dianggarkan terdapat ribuan ekor anjing liar yang berkeliaran di sekitar Langkawi, terutamanya di kawasan tumpuan pelancong seperti Pantai Cenang, Kuah, dan Pantai Tengah. Anjing-anjing ini sering kelihatan berkumpulan di sekitar restoran tepi pantai, kedai makan, dan kawasan pasar malam — mencari sisa makanan dan kadangkala mengganggu pengunjung. Tinjauan ringkas di Pantai Cenang pada waktu malam sering mendapati sekurang-kurangnya 8–12 ekor anjing berkeliaran dalam jarak beberapa ratus meter.
Penduduk tempatan melaporkan bahawa populasi ini meningkat dengan ketara sejak 2020, sebahagiannya disebabkan oleh tempoh Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) di mana program kawalan populasi terhenti, dan sebahagian lagi kerana pembiakan tidak terkawal. Seekor anjing betina boleh melahirkan 6–10 ekor anak dua kali setahun — dalam masa tiga tahun sahaja, sepasang anjing boleh menghasilkan lebih 60 ekor keturunan.
Antara Keselamatan dan Kemanusiaan
Isu ini menjadi rumit kerana ia melibatkan dua kutub pandangan yang bertentangan. Di satu pihak, pengusaha pelancongan dan penduduk bimbang tentang risiko gigitan, penyebaran penyakit seperti rabies, dan imej negatif di mata pelancong antarabangsa. Beberapa pelancong telah melaporkan pengalaman kurang menyenangkan — anjing menyalak secara agresif, mengejar motosikal, dan dalam kes tertentu, menggigit pejalan kaki yang melalui kawasan gelap pada waktu malam.
Di pihak lain, aktivis hak haiwan dan NGO seperti SPCA Kedah serta penyelamat bebas menuntut pendekatan yang lebih berperikemanusiaan. Mereka menolak kaedah culling atau penghapusan pukal yang pernah dilaksanakan oleh pihak berkuasa tempatan sebelum ini, dengan alasan ia tidak menyelesaikan punca masalah malah boleh memburukkan keadaan — ruang yang dikosongkan oleh anjing yang dihapuskan akan segera diisi oleh anjing baru dari kawasan berdekatan (fenomena vakum).
Kontroversi dan Reaksi Awam
Beberapa insiden telah mencetuskan kemarahan orang ramai. Pada tahun 2023, video tular di media sosial menunjukkan pihak berkuasa tempatan menangkap anjing liar secara agresif di kawasan Pantai Cenang, mencetuskan bantahan daripada pelancong antarabangsa yang menyaksikan kejadian tersebut. Pada 2024, satu laporan mendakwa lebih 200 ekor anjing telah dihapuskan dalam satu operasi senyap, menimbulkan petisyen dalam talian yang mengumpul ribuan tandatangan.
Pihak Majlis Perbandaran Langkawi Bandaraya Pelancongan (MPLBP) telah berulang kali menyatakan bahawa mereka terikat dengan Akta Kerajaan Tempatan 1976 dan aduan orang ramai. Walau bagaimanapun, ketiadaan dasar jangka panjang yang jelas dan kekurangan kemudahan tempat perlindungan haiwan di pulau tersebut menjadikan setiap operasi kawalan sebagai langkah sementara.
Pendekatan TNR: Penyelesaian Mampan?
Ramai pencinta haiwan mencadangkan program Trap-Neuter-Return (TNR) — menangkap, memandulkan, dan melepaskan semula — sebagai penyelesaian saintifik dan berperikemanusiaan. Program sebegini telah berjaya di destinasi pelancongan antarabangsa seperti Bali (Indonesia), Phuket (Thailand), dan Goa (India). Di Bali, sebagai contoh, program TNR besar-besaran berjaya mengurangkan populasi anjing liar sebanyak hampir 40% dalam tempoh lima tahun tanpa perlu menghapuskan seekor pun.
Bagaimanapun, pelaksanaan TNR di Langkawi menghadapi pelbagai halangan: kekurangan dana (kos pemandulan sekitar RM150–RM250 seekor), ketiadaan klinik veterinar kerajaan yang mencukupi, dan keperluan kerjasama erat antara MPLBP, Jabatan Perkhidmatan Veterinar, NGO, dan pemberi makan komuniti. Beberapa NGO kecil dan sukarelawan persendirian telah memulakan usaha TNR secara kecil-kecilan menggunakan dana sendiri, namun impaknya terhad tanpa sokongan sistematik.
Implikasi Terhadap Pelancongan
Dengan Langkawi mensasarkan 3 juta pelancong setahun, isu anjing liar tidak boleh dipandang ringan. Pelancong dari pasaran mewah seperti Eropah, Australia, dan Asia Timur semakin peka terhadap isu kebajikan haiwan. Laporan negatif di platform seperti TripAdvisor, Google Reviews, dan media sosial boleh memberi kesan berpanjangan kepada reputasi pulau. Dalam jangka panjang, kegagalan menangani isu ini secara profesional berisiko menjejaskan kedudukan Langkawi dalam pasaran pelancongan global yang semakin kompetitif.
Jalan Ke Hadapan
Penyelesaian kepada isu anjing liar di Langkawi memerlukan pendekatan pelbagai pihak yang menggabungkan: (1) program TNR berskala besar yang dibiayai oleh kerajaan negeri dan persekutuan, (2) kempen kesedaran awam tentang pemilikan haiwan yang bertanggungjawab, (3) penguatkuasaan undang-undang pembiakan tanpa lesen, (4) kerjasama dengan universiti veterinar tempatan untuk khidmat pemandulan bersubsidi, dan (5) pelibatan industri pelancongan dalam membiayai penyelesaian jangka panjang sebagai sebahagian daripada tanggungjawab sosial korporat mereka.
Langkawi berpeluang menjadi contoh — pulau pelancongan yang berjaya menyelesaikan isu haiwan terbiar secara berperikemanusiaan sambil menjaga imej antarabangsa. Ia bukan sekadar tentang anjing. Ia tentang identiti kita sebagai masyarakat yang prihatin dan bertamadun.